Met ‘The Island of Freedom’ als motto zet Sziget zich al sinds de eerste editie in 1993 in voor vrijheid en gelijkwaardigheid. De afgelopen jaren is de aandacht hiervoor binnen het festivalprogramma flink toegenomen. Tegelijkertijd stuit de organisatie ook op weerstand, met name vanuit de Hongaarse overheid. In juni van dit jaar werd de Pride Protestmars in Boedapest nog verboden en enkele weken voor de start van het festival werd Kneecap de toegang tot het land ontzegd. We spraken met Tomas Loeffen, Chief Brand Officer van Sziget Festival over het bewaken van de vrijheid in een bewogen tijdperk.
Wat maakt Sziget eigenlijk tot ‘The Island of Freedom’?
“Sziget is sowieso een plek waar veel mensen en veel culturen samenkomen. Daarom is het festival bij uitstek een gelegenheid om met elkaar het gesprek aan te gaan over deze maatschappelijke thema’s. Veel van onze programmaonderdelen hebben een activistische kern.”
“Het is natuurlijk makkelijker om je alleen op de populaire muziek te focussen, maar juist al die andere soorten performances en kunsten die je op Sziget kunt zien zoals dans, drag of theater, geven het extra lading en zetten aan tot nadenken. Het mag gerust een beetje schuren, zeker in een land als Hongarije waar er ten opzichte van Nederland nog een langere weg te gaan is op het gebied van acceptatie van de regenbooggemeenschap.”
Hoe houd je als festivalorganisatie het gesprek daarover levend?
“Eerlijk gezegd denk ik dat het gesprek zichzelf levend houdt, wij haken er vooral op in. Je hoeft maar af en toe het nieuws te volgen om je te realiseren dat we er nog lang niet zijn, dat we nog een lange weg te gaan hebben. Het zijn vaak helemaal niet de bezoekers die niet liberaal of openminded zijn, maar zeker in Hongarije is het veel meer een politiek spel dat de beeldvorming bepaalt. Wij moeten dat vooral in het juiste perspectief zetten.”
Over dat politieke spel gesproken: Kneecap werd door de Hongaarse overheid toegang tot het land ontzegd. Dat voelt óók als een geraffineerde manier om de progressieve agenda van Sziget te dwarsbomen. Hoe gaan jullie hiermee om?
“Sziget vindt plaats in Boedapest en daardoor hebben we vanzelfsprekend te maken met de Hongaarse overheid. Dat betekent dat we moeten zoeken naar manieren om met hen samen te werken, ook als dat niet altijd makkelijk is. Wat het lastig maakt, is dat de beeldvorming vanuit de Hongaarse overheid heel erg is gericht op meningsverschillen in plaats van vergevingsgezindheid en dialoog. Dan wordt het een soort symboolpolitiek waar uiteindelijk onze bezoekers de dupe van zijn.”
“Wij geloven als festivalorganisatie nog steeds dat Kneecap hun boodschap op een juiste manier wil vertellen. Wij willen met Sziget vooral een platform blijven voor het voeren van constructieve gesprekken over dit soort onderwerpen – dit is juist dé uitgelezen plek! Je ziet op Sziget de persoon achter de nationaliteit en dat laat zien dat de verschillen vaak helemaal niet zo groot zijn. Door samen met bezoekers uit andere landen zo’n festival te ervaren, valt er vaak een soort van zachtheid over mensen heen en communiceren ze juist meer open met elkaar.”
“Op Sziget komt daarnaast ook vooral een jonger festivalpubliek. Hun wereldbeeld is vaak nog ‘vormbaar’. Daarom vinden we het ook zo belangrijk om een educatieve rol in die beeldvorming te spelen en te laten zien hoe het óók kan – juist als er zoiets gebeurt als met Kneecap.”
De regering-Orbán verbood in juni ook het Pride-protest in Boedapest. Zijn jullie niet bang dat de duimschroeven steeds verder worden aangedraaid en het steeds lastiger wordt om die educatieve rol te vervullen?
“We zullen ons altijd aan regelgeving moeten houden. Op de deur van de Magic Mirror, ons LHBTI+ podium, hangt bijvoorbeeld een blaadje met een waarschuwing dat kinderen onder de 18 niet naar binnen mogen omdat de overheid het gesprek over de LHBTI-gemeenschap ‘gevaarlijk’ vindt. Dat is jammer, maar we zijn dat inderdaad gewoon verplicht. Binnen de kaders zullen we alles doen om ons geluid te laten horen. Daar proberen we zo slim mogelijk mee om te gaan zodat we altijd voor onze waarden kunnen blijven staan.”
Hoe hebben jullie dat deze editie gedaan? Wat is er veranderd?
“Allereerst hebben we onze communicatie over het thema verbeterd. We hadden natuurlijk altijd al de Magic Mirror, maar wat ik extra belangrijk vind om te benadrukken, is dat dat natuurlijk niet de enige plek op het terrein is die een safespace moet zijn. Het is meer een toonbeeld of een symbool voor de rest van het festivalpark. We werken er hard aan om dat gevoel overal op het eiland te verspreiden.”
“Daarnaast is er elke dag een Sziget Special op het hoofdpodium, aansluitend aan de act die daar rond etenstijd speelt. Elke dag is het een andere kunstvorm, maar telkens zit er een verbindende boodschap achter. Zo zag je er op woensdag een dansvoorstelling over zelfacceptatie van Art Kingdom Dance Community en op maandag een dragshow van het Britse collectief Queenz. Doordat het op een moment is geprogrammeerd waarop veel bezoekers toch al bij de mainstage zijn, komen veel mensen er op een natuurlijke manier mee in aanraking. Zo pikken ze toch iets mee van een discipline waar ze normaal misschien niet naar op zoek zouden gaan en verbreden ze hun festivalervaring en hopelijk daarmee ook hun kijk op de samenleving.”
“Ook zijn er sinds dit op verschillende plekken op het eiland zogenaamde ‘Szitizen Care’-standjes waar bezoekers terecht kunnen voor hulp met betrekking tot hun mentale of fysieke gezondheid. We hebben een awareness team dat ondersteunt bij uiteenlopende ongemakken, van een gebroken been tot een gebroken hart. Je kunt er ook terecht als je je onveilig voelt of als je iets naars is overkomen. Dat is ook essentieel voor het creëren van een safespace en het bespreekbaar maken van die maatschappelijke thema’s.”
Wat is de impact van die nieuwe initiatieven?
“Natuurlijk spreken we met de mensen die deze Szitizen Care-stands bemannen – dat levert sowieso veel waardevolle informatie en mooie anekdotes op. Ook houden we elk jaar een enquête onder festivalbezoekers. In 2024 vroegen we bijvoorbeeld aan te geven met welke waarden bezoekers Sziget het meest associeerden. ‘De ruimte voelen om jezelf te zijn’ stond daarbij op nummer één. Dat vind ik echt heel bijzonder en iets om trots op te zijn. De moeite die we daarin stoppen wordt gezien. En sowieso zie je ook af aan de fantastische outfits die mensen aan hebben dat ze die ruimte en veiligheid ook echt voelen.”
Wanneer is de missie van ‘The Island of Freedom’ geslaagd?
“Nooit helemaal, ben ik bang. Ik denk dat we nooit in een perfecte wereld leven. Maar we zijn tevreden met elk steentje dat we kunnen bijdragen. Toen ik gisteren in de Magic Mirror naar een dragshow stond te kijken, realiseerde ik me dat dit voor veel bezoekers mogelijk hun eerste aanraking met drag was. In Nederland is dit al veel meer omarmd, maar de Hongaarse LHBTI-community ervaart deze representatie echt als steuntje in de rug. Dat is het verschil dat we als festival met alle liefde maken.”
Ken je de Festival Cadeaukaart al?Hét cadeau voor feestend Nederland, in te wisselen bij meer dan 1.000 festivals. »
Sziget 2025
