Het ontstaan van Lowlands

Er bestaat geen grotere speler in de Nederlandse festivalwereld dan Lowlands. Maar iedere reus was ooit een klein baby reusje. Wij doken het ontstaan van Lowlands, dat we voor de gelegenheid even bij z’n volledige doopnamen noemen: A Campingflight To Lowlands Paradise.

Lowlands is inmiddels onlosmakelijk verbonden aan het festivalterrein in Biddinghuizen. Al sinds 1993 wordt het elk jaar gehouden. Toch liggen de roots van Lowlands elders! Daarvoor moeten we veel verder terug in de tijd.

Utrechtse tegencultuur

Naar de jaren ’60 in Utrecht om precies te zijn. In 1965 opent daar de Kargadoor, een beatclub waar linkse jongeren kunnen samenkomen. Vernieuwend, want in die tijd was er niet veel te beleven op het gebied van vrijetijdsbesteding in de stad.

Sjorsklanten en Jaffa’s, de Utrechtse equivalenten van de Pleiners en de Dijkers, ofwel artistiekelingen en nozems, konden naar werfkelders zoals Rembrandt, Espresso, de Tregter en de Paraplu. Grote concertzalen als Tivoli en Vreeburg richten zich op dat moment nog op hele andere soorten muziek. Het Kasieno, een slooppand aan het Paardenveld, richtte zich met popconcerten en tegendraadse films meer op het ludieke amusement.

Het idee voor The Flight

De mensen achter deze initiatieven zouden later de basis leggen voor het eerste Lowlands festival. Naast de mensen achter de Kargadoor en het Kasieno, haakt ook het team van het anarchistische tijdschrift Volte aan.

In 1967 worden in Nederland de eerste festivals georganiseerd, zoals Hai in de Rai in Amsterdam en La HoBoBloe (Laat Honderd Bloemen Bloeien) in Den Haag, naar het voorbeeld van het Amerikaanse Montery Pop.

Utrechtse kunstschilder en lichtartiest Bunk Bessels bezoekt via vriend Humphrey als vrijwilliger in Londen het festival The 14 Hour Technicolor Dream, in Alexandra Palace. Daar ontmoet hij onder andere John Lennon, Ringo Starr en Arthur Brown. Optredens ziet hij van Yoko Ono en Pink Floyd. Zoiets wil hij ook in Nederland organiseren.

In het vliegtuig terug krijgt Bessels het idee voor de naam: A Flight To Paradise. Toen Dolf Hartsuiker en hij later in café De Tregter zaten, werd er een liedje van Bob Dylan gedraaid: ‘Sad Eyed Lady Of The Lowlands‘. Toen hadden ze de naam: A Flight To Lowlands Paradise.

De eerste editie van ‘A Flight To Lowlands Paradise’ (1967)

De eerste editie van A Flight To Lowlands Paradise vindt plaats op 24 en 25 november 1967 in de Margriethal van de Jaarbeurs in Utrecht. Twaalf uur lang, van 8 uur ’s avond tot 8 uur ’s ochtends. De entreeprijs is tien gulden en dat is inclusief ontbijt. Met 8.000 bezoekers wordt het als een succes gezien.

Op een ruim drie meter hoog podium spelen vooral Nederlandse bands als Cuby & The Blizzards, Golden Earring, The Outsiders, Bintangs, Supersister, CCC Inc. en Gloria. De publiekstrekker is de Britse band The Crazy World of Arthur Brown. Op een kleiner podium is er theater, experimentele dans en poëzie. Ook kan het publiek genieten van films, lichtshows, vloeistofdia’s en een paint-in-wall die al na een half uur volgeschilderd is. Er is zelfs een theologische discussiehoek.

Het Nieuw Utrechts Dagblad deed als volgt verslag van enkele opmerkelijke optredens: “Om ongeveer half twee, toen een dichtermanifestatie op volle toeren was, zorgde Jacques Jutte voor een Hoepla-achtige sensatie. Terwijl Louis Lehman bezig was een onverstaanbaar gedicht de microfoon in te stamelen, ontdeed de beeldhouwer zich van zijn zwembroekje en ging poedelnaakt voor het publiek op zijn saxofoon spelen. Een mooi exotisch meisje schilderde met rode verf kringetjes op Juttes huid.”

Tweede editie werd een flop

De tweede editie moest meer anti-establishment worden. Professioneler ook, met bijvoorbeeld maar één optreden tegelijkertijd. En internationaler. Daarvoor wordt onder andere gitaarlegende Jimi Hendrix gestrikt. Speciaal om zijn komst te bewerkstelligen wordt het festival verplaatst van november naar 28 en 29 december.

Ook grote namen als Jeff Beck, Jethro Tull, Pink Floyd, The Bonzo Dog Doo Dah Band, The Pretty Things en Tyrannosaurus Rex staan op de line-up. Maar richting het eind van 1968 stapelen de problemen zich op. Zo zou Jimi Hendrix zijn been gebroken hebben toen hij een vliegtuig instapte. Opmerkelijk genoeg begint hij nog geen twee weken later een tour in Zweden. Tot overmaat van ramp cancelt ook Jeff Beck wegens een zenuwinzinking.

Pink Floyd is wel van de partij en dat optreden, opgeluisterd met psychedelische vloeistofdia’s, wordt beschouwd als het hoogtepunt van die avond. Eerder dat jaar had David Gilmour de plaats ingenomen van Syd Barrett en had de groep net het dubbelalbum Ummagumma uitgebracht.

Uiteraard zijn er ook weer veel Nederlandse bands aanwezig en is er een uitgebreide randprogrammering. Daarbij trekt vooral een expositie van erotische kunst de aandacht, tentoongesteld bij de met condooms versierde stand van de Nederlandse Vereniging voor Seksuele Hervorming (NVSH). Dit zou nog een staartje krijgen in de vorm van een rechtszaak wegens verspreiding van pornografisch materiaal. Een aanvankelijke veroordeling van twee NVSH-leden werd twee jaar later in hoger beroep vernietigd.

En ook buiten de Margriethal is er van alles aan de hand. Er is plek voor 18.000 bezoekers en die kaarten raken al snel uitverkocht bij de ingang. Maar buiten staan nog zo’n 4.000 jongeren letterlijk en figuurlijk in de kou zonder kaartje, veelal van buiten Utrecht. Dit levert chaotische taferelen op, vooral wanneer de politie met paarden door de menigte gaat. Die krijgen in ruil daarvoor een lading sneeuwballen over zich heen.

Waar de eerste Flight als een succes wordt gezien, wordt de tweede editie veelal beschouwd als debacle. Er zou geen derde editie volgen.

De doorstart in 1993: A Campingflight

Dan een enorme sprong in de tijd, van 1968 naar 1993. Concertorganisator Mojo en publiekscateraar Loc7000 blazen A Flight To Lowlands Paradise nieuw leven in. Op de huidige plek, Biddinghuizen, met camping. De nieuwe naam wordt zodoende A Campingflight To Lowlands Paradise. Het wordt het eerste meerdaagse openluchtfestival sinds het Holland Pop Festival in Kralingen in 1970, dat een belangrijke inspiratie voor het huidige Lowlands vormt. Een andere inspiratie is Pandora’s Music Box, een psychedelische festival dat van 1983 tot en met 1985 in het Rotterdamse De Doelen werd georganiseerd.

De eerste editie vindt plaats van 27 t/m 29 augustus en kost 75 gulden. Op de twee podia spelen 35 bands voor 7.500 bezoekers. Onderdeel van het programma zijn acts als Iggy Pop, Rage Against the Machine, The Smashing Pumpkins en Urban Dance Squad.

En geestelijk vader Bunk Bessels? Die komt daar toevallig achter omdat bekenden hem attenderen op de Lowlands posters die door Utrecht hangen. Als oude hippie had hij natuurlijk nooit octrooi aangevraagd. Niet wetende dat er rond de wisseling van het millenium meer dan 60.000 bezoekers op het festival af zouden komen.

Hoogtepunten door de jaren heen

Vanaf 1993 vindt het festival jaarlijks plaats in augustus, te Biddinghuizen. Het festival houdt die datum dan ook aan als geboortejaar: in 2017 wordt zodanig de 25e verjaardag gevierd. De tweede oude edities uit de jaren zestig staan er toch een beetje los van, maar zijn toch onlosmakelijk onderdeel van het verhaal van het festival, en van de Nederlandse festivalgeschiedenis in zijn algemeenheid.

Benieuwd naar meer Lowlands-historie? Bekijk dan ons artikel over de meest onvergetelijke momenten uit de Lowlands-geschiedenis.