Van 7 tot 10 november mogen we éindelijk weer naar Le Guess Who?, het ideale festival om nieuwe muziek te ontdekken en de grenzen van je eigen smaak te verleggen. Er spelen ook dit jaar meer dan honderd artiesten uit de meest uiteenlopende genres. Keuzestress? Wij helpen je graag een eind op weg!
1. Wu-Lu
De weerbarstige Londense band Wu-Lu is bjjzonder lastig te definiëren. Als luisteraar van hun debuutalbum Loggerhead – geproducet door Heba Kadry, vorig jaar nog één van de curatoren van Le Guess Who? – werd je voortdurend heen en weer gekwakt tussen stevige hiphop en schuimbekkende hardcorepunk. Hun recente ep Learning to Swim on Empty klinkt aanzienlijk bedaarder, met meer strijkers en hier en daar ook een streepje poëzie. Maar de kans is groot dat ze live weer losbarsten als vanouds. Hun optreden kadert in het programma samengesteld door de band Bo Ningen.
Wu-Lu speelt donderdag om 19:15 in Ronda.
2. Wadada Leo Smith
De befaamde trompettist Wadada Leo Smith stond op North Sea Jazz deze zomer, maar veel bezoekers zullen dat niet eens gemerkt hebben. Zijn naam stond namelijk niet op de affiche, maar gewoon tussen de bandleden van Sylvie Courvoisier’s Chimaera. Op Le Guess Who? speelt hij twee sets – de eerste in zijn eentje, de tweede met zijn kleinzoon Lamar – op uitnodiging van Nicolas Jaar en Dave Harrington van Darkside en radiomaker Alex Rita. Zijn discografie is een schatkamer waarin het heerlijk verdwalen is, maar check zeker deze solo-opnames en Ten Freedom Summers, over de burgerrechtenbeweging in de VS. Oh, en Procession of the Great Ancestry uit 1983, waarop Kahil El’Zabar (zie 4) percussie speelt.
Het duoconcert is op donderdag om 21:00 in de Jacobikerk, het soloconcert vrijdag om 19:30 in Hertz.
3. Scientist
Producer Overton ‘Scientist’ Brown werd geboren in Kingston, Jamaica, waar zijn vader tv’s herstelde, en werd als tiener al ingeschakeld om haperende soundsystems weer aan de praat te krijgen. Dat deed hem uiteindelijk in de studio van de grote King Tubby belanden, die hem uitdaagde om ook zelf eens een plaat te remixen. Het was het begin van een carrière waarin hij grossierde in knotsgekke geluidseffecten, alsof hij nog het liefst soundtracks voor cartoons had gemaakt. Luister maar eens naar deze twee platen die hij in 1981 onder eigen naam uitbracht, Scientist Rids the World of the Evil Curse of the Vampires en Scientist Meets the Space Invaders.
Scientist speelt donderdag om 21:45 in Pandora.
4. Kahil El’Zabar Ethnic Heritage Ensemble
Drummer en percussionist Kahil El’Zabar (70) speelde met jazzgrootheden als Dizzy Gillespie en Nina Simone, maar ook met popsterren als Stevie Wonder en Paul Simon. Met zijn eigen Ethnic Heritage Ensemble zoekt hij al meer dan 50 jaar verbanden tussen de Afrikaanse muziektraditie en wat daarvan is doorgesijpeld in Afro-Amerikaanse stijlen, met de nadruk op jazz. Met de nieuwste incarnatie van die band speelde hij op zijn recentste album Open Me met sprankelende percussie verrijkte versies van stukken van onder meer Miles Davis, McCoy Tyner en Ornette Coleman.
Het Ethnic Heritage Ensemble speelt donderdag om 22:15 in de Grote Zaal.
5. Asher Gamedze
De jonge generatie staat ook klaar op Le Guess Who?, want uit Zuid-Afrika komt drummer Asher Gamedze aanzetten. Hij vermengt de eigenzinnige jazz uit zijn geboorteland (zoals die van Abdullah Ibrahim, die in 2022 de Grote Zaal muisstil kreeg) met free jazz in de stijl van het Art Ensemble of Chicago (in 2018 nog te zien op dit festival), de stad waar hij inmiddels ook woont. Improvisatie speelt dus een grote rol, maar zijn toepasselijk getitelde album Turbulence and Pulse geeft niettemin een goed idee van wat je ongeveer mag verwachten. Seatbelts fastened please.
Asher Gamedze speelt vrijdag om 17:00 in Pandora met zijn Another Time Ensemble, en om 21:00 een unieke duoset met James McClure in Theater Kikker.
6. Phantom Orchard
Harpiste en toetseniste Zeena Parkins komt oorspronkelijk uit Detroit, maar ze vertoeft al vele jaren in de New Yorkse experimentele muziekscene. Daar liep ze ook de Japanse drumster en electronicafanaat Ikue Mori tegen het lijf, met wie ze twintig jaar geleden voor het eerst de studio indook voor het album Phantom Orchard. Dat vieren ze dit jaar met een nieuwe tour waarop ze gezien hun befaamde improvisatievaardigheden vast een heel nieuwe draai geven aan de composities van die plaat – als ze al niet gewoon elke avond iets helemaal anders spelen.
Phantom Orchard speelt vrijdag om 19:15 in de Stadsschouwburg.
7. James Brandon Lewis & The Messthetics
Saxofonist James Brandon Lewis oogstte de afgelopen jaren lof met zijn eigen Red Lily Quintet (30 november te zien in Rotterdam). Maar daarnaast vond hij ook nog de tijd om de boel op stelten te zetten met The Messthetics, de experimentele rockband waarin de voormalige ritmesectie van Fugazi, bassist Joe Lally en drummer Brendan Canty, gitarist Anthony Pirog het vuur aan de schenen leggen. Dat klinkt als een recept voor flinke herrie, maar op het onbeschaamd jazzy album dat ze samen opnamen valt dat eigenlijk best mee. Zouden de heren live ook zo braaf zijn?
The Messthetics & James Brandon Lewis spelen vrijdag om 21:00 in Cloud Nine.
8. Tucker Zimmerman
Folkzanger Tucker Zimmerman (83) werd geboren in San Francisco, maar verkaste in de swinging sixties naar Londen, waar hij het album Ten Songs opnam met producer Tony Visconti. Dat was de producer met wie David Bowie de rest van zijn leven zou werken, en diezelfde Bowie noemde Ten Songs in 2003 één van zijn favoriete albums. Met de carrière van Zimmerman wilde het inmiddels niet zo vlotten. Hij verzeilde in België en wat hij sindsdien nog schreef – boeken, soundtracks, poëzie, hier en daar een album – kreeg zelden veel aandacht. Tot Adrienne Lenker van Big Thief hem overtuigde om toch nog eens een plaat op te nemen. Dance of Love verscheen op 11 oktober en bleek zeer de moeite waard. Dat wordt een concert om in te kaderen.
Tucker Zimmerman speelt vrijdag om 22:00 in de Pieterskerk.
9. Kayhan Kalhor & Erdal Erzincan
Le Guess Who? streeft ernaar om artiesten uit de hele wereld een podium te bieden, en deze twee stonden vermoedelijk al lang op hun verlanglijstje. Kayhan Kalhor werd geboren in Iran and speelt Perzische en Koerdische folk op een kamancheh of puntviool. Hij is echter geen traditionalist, maar werkt graag en voortreffelijk samen met anderen, van Indische muzikanten in het project Ghazal tot het Silkroad Ensemble van cellist Yo-Yo Ma. Eén van zijn favoriete tegenspelers is Erdal Erzincan uit Turkije, die bağlama speelt, een luit met een lange hals. In 2011 namen ze samen een prachtig live-album op, met een titel die vrij vertaald ‘Hoe onbehoorlijk is onderdanigheid?’ betekent. Bedrieglijk kalme muziek waarvan je aderen gaan kolken.
Kayhan Kalhor en Erdal Erzincan spelen vrijdag om 22:30 in de Stadsschouwburg.
10. Actress
Tot onze grote vreugde op de valreep nog aangekondigd als één van de afsluiters op vrijdag: de Britse producer Darren Cunningham, die inmiddels al meer dan 15 jaar door het nachtleven gaat als Actress. Destijds maakte hij grote indruk met albums als Splazsh en R.I.P. vol vernieuwende, soms verbijsterende composities waarin de hele geschiedenis van de elektronische muziek splinters had achtergelaten. In de jaren nadien raakte hij – láng voor de huidige hype – verslingerd aan artificiële intelligentie, en begon hij muziek te maken in samenwerking met een zelfgetraind AI-systeem. Dat durft echter al eens dienst te weigeren – zijn set op Rewire ging enkele jaren geleden grotendeels de mist in. Hopelijk kunnen de twee het inmiddels wat beter vinden. Belangrijk verschil met ChatGPT: hallucinaties zijn in dit geval geen enkel probleem.
Actress speelt vrijdag om 00:05 in Ronda.
11. RP Boo
RP Boo is de grondlegger van de razendsnelle, repetitieve, even stuitende als stuiterende mutant van de Chicago house die vanwege de bijbehorende danspassen bekend werd als footwork. Het genre duikt steeds vaker op in hippe dj-sets, zoals in die van de veel jongere Britse Sherelle tijdens de editie van vorig jaar. Op Dekmantel speelden de twee deze zomer samen, en daar toonde hij zich een zeer charmante sidekick. Maar van Le Guess Who? krijgt hij club Basis een uur lang voor zich alleen, vakkundig voorverwarmd bovendien door curator Crystallmess die hem uitnodigde.
Crystallmess speelt vrijdag van 01:30 tot 2:30, RP Boo van 02:30 tot 03:30 in Basis.
12. Frank Rosaly & Ibelisse Guardia Ferragutti
Frank Rosaly en Ibelisse Guardia Ferragutti komen mogelijk gewoon met hun eigen busje, want het stel woont in Amsterdam. Ibelisse zingt en speelt piano en heeft roots in Brazilië en Bolivië, Frank speelt drums en komt oorspronkelijk uit Puerto Rico. Op hun prikkelende nieuwe album MESTIZX, verwijzend naar de Spaanstalige term voor mensen van gemengde afkomst, bestrooien ze post-punk met klanken uit alle hoeken van Latijns-Amerika. Ze vieren de vrijheid en het verzet, en vestigen met volstrekt gerechtvaardige verontwaardiging de aandacht op het lot van de inheemse volkeren in deze landen. De perfecte act om je zaterdag mee op gang te trappen.
Rosaly & Guardia Ferragutti spelen zaterdag om 15:45 in de Jacobikerk.
13. Abul Mogard & Rafael Anton Irisarri
Rafael Anton Irisarri maakte ooit donkere ambient als The Sight Below (check de betoverende plaat It All Falls Apart) en trad toen soms op met Slowdive-drummer Simon Scott aan zijn zijde. Sindsdien opereerde hij vooral onder zijn eigen naam – en bereikte hij nieuwe hoogtepunten op A Fragile Geography en Peripeteia. Daarnaast vormt hij het duo Orcas met geestesverwant Benoît Pioulard, en belandde hij vorig jaar op een festival in Madrid per ongeluk op het podium met dronelegende Abul Mogard. Dat smaakte blijkbaar naar meer, want inmiddels zijn ze samen op tour.
Rafael Anton Irisarri en Abul Mogard spelen zaterdag om 19:45 in de Jacobikerk.
14. Demdike Stare
Dit sinistere Britse duo brouwt aardedonkere ambient uit vergezochte vinylplaten. Slechts heel af en toe duikt er een herkenbare sample op uit de muzikale mistbanken, tenminste als je toevallig heel onderlegd bent in pakweg Arabische folkmuziek. De artiestennaam verwijst naar de indringende blik van een zogenaamde heks die in 1612 op de brandstapel eindigde, al had de brave vrouw dat vermoedelijk allesbehalve verdiend. Hun meest indrukwekkende wapenfeit is nog steeds de collectie Triptych uit 2011, die je hier helemaal in één keer kan beluisteren. Nachtmerries gegarandeerd.
Demdike Stare speelt zaterdag om 23:30 in Ronda.
15. Yaya Bey
Eén van de hipste namen op de line-up voor dit jaar is de rijzende R&B-ster Yaya Bey. Zij is één van de twee dozijn artiesten die deel uitmaken van de dertien uur lange performance Chromesthesia. Die werd samengesteld door de Britse-Egyptische historica Hannah Elsisi en focust op elektronische muziek uit de Afrikaanse diaspora. Bey’s veelzijdige plaat Ten Fold is warm aanbevolen: ze neemt daarop op pakkende wijze afscheid van haar onlangs overleden vader, maar werkt ook op de lachspieren met een aanstekelijk nummer waarin ze de draak steekt met de omstreden burgemeester van New York, Eric Adams, die regelmatig in het nachtleven opduikt.
Yaya Bey speelt zaterdag om 00:25 in de Grote Zaal, ‘Chromesthesia’ loopt van 18:00 tot 01:30 in de Grote Zaal en van 00:30 tot 06:00 in club Basis.
16. Theo Parrish
Ook DJ en producer Theo Parrish verwerkt de hele zwarte muziekgeschiedenis in de al dan niet zelfgemaakte parels die hij op de dansvloer dropt, en dan vooral die van zijn thuisstad Detroit. In zijn DJ-Kicks-mix uit 2022 hoor je bijna alleen maar artiesten uit die stad, waar hij lange tijd resident-dj was in de club Spot Lite. Zijn laatste set in Nederland dateert als we ons niet vergissen al van (vlak) voor de pandemie (toen in De School in Amsterdam), dus laat de kans niet liggen om bij zijn uitgelezen muzikale selectie een flink gat in de nacht te dansen in de immer gezellige club WAS.
Theo Parrish speelt zaterdag van 01:00 tot 07:00 in WAS.
Voor het programma daar zijn ook afzonderlijke tickets te koop.
17. Brian Jackson
Het bekendste wapenfeit van pianist Brian Jackson is dat hij halverwege de jaren 70 jazzpoëet Gil Scott-Heron begeleidde op de onverwoestbare albums Winter in America en It’s Your World. Die zijn onmogelijk te overtreffen, maar Jackson is de afgelopen jaren wel weer helemaal in vorm. Eerst maakte hij een uitstekende plaat in de Jazz Is Dead-reeks van Adrian Younge en A Tribe Called Quest-lid Ali Shaheed Muhammad. Vervolgens nam hij met een eigen band het al even indrukwekkende album This Is Brian Jackson op, waarop hij zijn eigen stijl vermengt met de klanken en genres van jongere artiesten uit de soul en hiphop die door hem beïnvloed werden.
Brian Jackson speelt zondag om 17:00 in de Grote Zaal.
18. Meshell Ndegeocello
De Amerikaanse bassiste, zangeres en componiste Meshell Ndegeocello was afgelopen zomer nog artist-in-residence op North Sea Jazz. Haar zelfgekozen achternaam betekent ‘vrij als een vogel’ in Swahili, en de afgelopen jaren bracht ze die steeds enthousiaster in de praktijk, met uiteenlopende projecten rond onder meer jazzprofeet Sun Ra en schrijver James Baldwin. Ook haar recente plaat The Omnichord Songbook, waarop onder meer Le Guess Who?-favoriet Jeff Parker te horen is, is alweer een ontroerend mooie plaat. Ze werd uitgenodigd door Arooj Aftab.
Meshell Ndegeocello speelt zondag om 18:15 in Ronda.
19. Arooj Aftab
Arooj Aftab dus, tegenwoordig uit Brooklyn, New York, maar haar roots liggen in Pakistan. Drie jaar geleden maakte ze al grote indruk op Le Guess Who?, sindsdien stond ze onder meer nog op Lowlands en North Sea Jazz. De titel van haar nieuwe album Night Reign vat perfect de donkere maar meeslepende romantiek van haar ingetogen muziek, waarin ze zowel eeuwenoude gedichten reciteert als veel te diep in haar whiskeyglas kijkt. Fans worden verwend dit jaar, want Aftab mocht ook een deel van het programma samenstellen, en dat deed ze zoals verwacht met verve.
Arooj Aftab speelt zondag om 19:30 in de Grote Zaal.
20. Creation Rebel
De Londense band Creation Rebel begon eind jaren 70 als de begeleidingsband van reggae-icoon Prince Far I, maar ze speelden ook al samen met punkbands als The Clash en The Slits en met jazztrompettist Don Cherry. Hun debuutalbum Dub from Creation was in 1978 de allereerste plaat die geproduceerd werd door Adrian Sherwood, die twee jaar later ook hun verbluffende album Starship de stratosfeer in schoot. Tijdens de pandemie haalde hij drie voormalige bandleden weer bij elkaar om een nieuwe plaat op te nemen, Hostile Environment, die vorig jaar verscheen. Hij zal het concert live mixen, zoals hij in 2015 al eens deed met de band Disappears.
Creation Rebel speelt zondag om 21:00 in Ronda.
Sherwood speelt daar vanaf 20:15 een dj-set.
Ken je de Festival Cadeaukaart al?Hét cadeau voor feestend Nederland, in te wisselen bij meer dan 1.000 festivals. »
